Asansör Güvenlik Donanımları: Regülatör, Paraşüt ve Tampon

Asansör güvenliği tek bir parçaya bırakılmaz: hız sınırlayıcı (regülatör) kabin hızını izler, aşırı hızda emniyet freni (paraşüt) kabini rayda tutar, tamponlar kuyu dibinde son önlemi oluşturur, kat kapısı kilitleri ise kabin yerinde değilken kapının açılmasını engeller. Bunlara aşırı yük kontrolü, son kat limitleri, istem dışı hareket koruması ile alarm ve haberleşme sistemi eklenir; hepsi bakımda tek tek kontrol edilir.

Hız sınırlayıcı ve emniyet freni birlikte çalışır

Hız sınırlayıcı, kabinle birlikte hareket eden bir halat ve kasnak üzerinden kabin hızını sürekli izler. Hız belirlenen sınırı aştığında önce makineyi durdurmaya çalışır; kabin yine de hızlanıyorsa emniyet frenini devreye sokar. Emniyet freni, kabin çerçevesindeki kama ya da kıskaç düzeneğidir ve raya sıkışarak kabini tutar. Kabini ani durduran ve kademeli yavaşlatarak durduran tipleri vardır; ikincisi yolcular açısından daha yumuşaktır.

Bu ikili, asansörün temel parçaları arasında en kritik koruma zincirini oluşturur: biri hızı algılar, diğeri kabini fiilen durdurur. Hız sınırlayıcının devreye girme ayarı mühürlenir; mührün bozulmamış olması bakım ve muayenede kontrol edilen noktalardandır. Kuyunun altında insanların bulunabileceği bir alan varsa denge ağırlığı için de ayrıca bir emniyet freni kullanılabilir.

Kuyu dibinde ve kapıda: tampon ile kat kapısı kilidi

Tamponlar kuyu dibinde, kabin ile denge ağırlığının altındadır. Kabin normal durma noktasını aşıp en alta ulaşırsa çarpma enerjisini yaylı, poliüretan ya da yağlı yapılarla karşılar. Yani tampon, diğer korumalar yetmediğinde devreye giren son önlemdir. Yaylı ve poliüretan tamponlar enerjiyi biriktirir, yağlı tamponlar ise sönümler. Bakım personelinin kuyu dibinde güvenle çalışabilmesi için ayrıca durdurma anahtarı ve güvenli çalışma boşluğu bulunur.

Kat kapısı kilidi, kabin o katta değilken kapının dışarıdan açılmasını engeller. Kilit kontağı kapanmadan kabine hareket komutu verilmez; bu yüzden kapı aralıkken asansör yola çıkmaz. Acil durumda kapıyı açmakta kullanılan özel anahtar yalnızca yetkili kişilerde bulunmalıdır.

Görünmeyen korumalar: aşırı yük, limitler ve istem dışı hareket

Aşağıdaki üç koruma, kullanıcının çoğu zaman fark etmediği ama her yolculukta devrede olan önlemlerdir.

• Aşırı yük kontrolü: Kabindeki yük anma yükünü aşarsa asansör hareket etmez ve kullanıcı uyarılır.
• Son kat limitleri: Kabin en alt veya en üst durağı geçmeye kalkarsa makineyi durduran yedek anahtarlardır.
• İstem dışı kabin hareketine karşı koruma: Kapılar açıkken kabin kat seviyesinden kendiliğinden uzaklaşırsa bunu algılar ve kabini durdurur. Güncel standartlara göre yapılan asansörlerde bulunur; eski bir asansöre sonradan eklenmesi keşif gerektirir.

Alarm, haberleşme ve itfaiye asansörü

Kabindeki alarm düğmesi ve iki yönlü haberleşme sistemi (EN 81-28), mahsur kalan kişinin dışarıyla konuşup yardım çağırmasını sağlar. Elektrik kesilirse kabin aydınlatması ve alarm, pil gibi yedek bir kaynakla bir süre çalışmaya devam eder. Mahsur kalırsanız izleyeceğiniz adımları ayrı bir yazıda anlattık.

İtfaiye asansörü (EN 81-72), yangın sırasında itfaiye ekiplerinin kullanması için tasarlanmış özel bir asansördür ve her binada bulunmaz. Olağan yolcu asansörleri yangında kullanılmamalıdır; yangın durumundaki davranışları EN 81-73 ile ayrıca düzenlenir.

Kullanıcı olarak neler yapabilirsiniz?

Güvenlik donanımları, doğru kullanımla birlikte işe yarar. Bina sakinlerinin dikkat etmesi gereken birkaç temel nokta vardır:

• Kabindeki yük etiketine uyun, anma yükünün üzerinde yük taşımayın.
• Kapı aralığına el, ayak ya da eşya sokmayın, kapıyı zorlamayın.
• Kabin kat seviyesinde durmuyorsa, kapı tam açılmıyorsa veya olağan dışı bir ses ve sarsıntı varsa asansörü kullanmayı bırakıp bakım firmasına haber verin.
• Kabinde mahsur kalırsanız kapıyı zorlamayın, alarm düğmesine basın ve yardım gelmesini bekleyin.
• Kat kapısını anahtarla ya da zorlayarak açmaya çalışmayın.

Bakımda hangi donanım nasıl denenir?

Aşağıdaki tablo, bakım sırasında bu donanımlarda genellikle nelerin kontrol edildiğini özetler. Kapsam asansörün tipine ve yaşına göre değişir.

Hız sınırlayıcı ve emniyet freni denemeleri eğitimli personelce, önlem alınarak yapılır. Bina sakinleri bu donanımlara dokunmamalı, kendi başlarına deneme yapmamalıdır. Olağan dışı ses, sarsıntı ya da kapı sorunu fark ederseniz bakım firmasına bildirmeniz yeterlidir.

Yapılan kontrollerin ve denemelerin bakım kayıtlarına işlenmesi önemlidir. Bina sorumlusu bu kayıtları isteyebilir, periyodik kontrolde de bakım geçmişi bu kayıtlar üzerinden görülebilir.

Bakımın sıklığı ve kapsamı için bakım yazımıza bakabilirsiniz. Güvenlik donanımı eksik eski bir asansörün nasıl güçlendirilebileceğini ise modernizasyon hizmetimizde ele alıyoruz. Terimlerin kısa açıklamaları asansör sözlüğümüzde yer alıyor.

Binanızdaki asansörün güvenlik donanımlarıyla ilgili sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.