Asansör Nasıl Çalışır? Temel Parçalar ve Çalışma İlkesi

Halatlı (traksiyon) bir asansörde kabin, çelik halatlarla bir denge ağırlığına bağlanır ve halatlar makinenin tahrik kasnağı üzerinden geçer. Motor kasnağı döndürdüğünde halat ile kasnak arasındaki sürtünme kabini yukarı ya da aşağı taşır; denge ağırlığı da motorun taşıyacağı yükü azaltır. Kabin, kuyu içindeki raylar boyunca ilerler, nereye gideceğine ise kumanda panosu karar verir.

Çalışma ilkesi: kasnak, halat ve denge ağırlığı

Halatın bir ucunda kabin, diğer ucunda denge ağırlığı bulunur. Denge ağırlığı, kabinin kendi ağırlığını ve anma yükünün bir bölümünü karşılayacak biçimde seçilir. Böylece iki taraf birbirine yakın ağırlıkta kalır ve makine yalnızca aradaki farkı yenmek için çalışır. Kabin yukarı çıkarken denge ağırlığı aşağı iner, kabin inerken bunun tersi olur.

Halatı hareket ettiren, kasnağın oluklarındaki sürtünmedir. Bu yüzden halat ve kasnak aşınması bakımda yakından izlenir. Askı halatı tek parça değildir: birden fazla bağımsız halat kullanılır ve yük bu halatlar arasında paylaşılır.

Kuyu, ray ve konsol: kabinin yolu

Asansörün hareket ettiği dikey boşluğa kuyu denir. Kuyunun en altında kuyu dibi (çukur), en üstünde tepe boşluğu yer alır. Kabin ve denge ağırlığı, kuyu duvarına konsollarla tutturulan çelik raylar üzerinde kayarak yön bulur. Raylar kabinin sallanmadan düz gitmesini sağlar; acil durumda emniyet freninin kavrayacağı yüzey de yine raylardır.

Kabin, bir taşıyıcı çerçevenin içine oturur ve bu çerçeve raylar üzerindeki kızaklarla yönlendirilir. Yolcunun gördüğü kabin duvarları, aydınlatma ve buton kaseti bu çerçevenin içinde kalan kısımdır; asıl taşıyıcı yapı ise gözden gizli çerçevedir.

Rayların hizası hem konforu hem güvenliği doğrudan etkilediği için montajda kuyu hizalaması ile ray ve konsol montajı ilk adımlar arasındadır. Bu işlerin nasıl yürütüldüğünü asansör montajı sayfamızda anlattık.

Makine, halatlar ve kumanda panosu

Traksiyon makinesi; motor, fren ve tahrik kasnağından oluşur. Makine, kumanda panosu ve çoğu zaman hız sınırlayıcı kuyunun üstündeki makine dairesinde bulunur; makine dairesiz modellerde bu donanım kuyunun içine ya da kat kapısı çevresindeki bir panele taşınır. Makine durduğunda fren kabini tutar. Kabini ve denge ağırlığını taşıyan askı halatları ise kopuk tel, paslanma ve uzama gibi belirtiler açısından bakımda gözle ve ölçüyle izlenir.

Kumanda panosu asansörün karar verici birimidir. Kat ve kabin çağrılarını toplar, kabinin hangi yöne ve hangi kata gideceğini belirler; çoğu modern asansörde motor hızını frekans konvertörüyle ayarlayarak yumuşak kalkış ve duruş sağlar. Aynı zamanda kapı kontakları gibi güvenlik devresindeki elemanları denetler: devre açıksa kabin hareket etmez.

Kapı operatörü, kat kapıları ve tamponlar

Kapı operatörü kabin kapısını motorla açıp kapatır. Kat kapıları, kabin o katta değilken kilitli kalır; çoğu asansörde kabin kapısı açılırken kat kapısının kilidini de açar. Böylece kuyuya dışarıdan erişim kapalı tutulur ve kapılar kilitlenmeden kabin yola çıkmaz.

Kuyu dibinde, kabin ile denge ağırlığının altında tamponlar bulunur. Normal durma noktası aşılırsa çarpma enerjisini karşılayan bu elemanlar, koruma zincirinin son halkasıdır.

Parçalar bir bakışta

Düğmeye bastığınızda neler olur?

Kat çağrı butonuna bastığınızda çağrı kumanda panosuna iletilir. Pano, kabinin o anki konumunu ve yönünü değerlendirir, gerekirse yolculukları sıraya alır. Kabin sizin kata yaklaşırken yavaşlar ve kabin tabanı kat zeminiyle aynı hizaya gelecek biçimde durur; makine freni kabini tutar. Ardından kapı operatörü kabin kapısını açar, kat kapısı da onunla birlikte açılır.

Siz kabine binip kat düğmesine bastıktan sonra kapı kapanır. Önce kapı kontakları ve kilit devreye girer, güvenlik devresi tamamlanır; ancak bundan sonra fren açılır, motor döner ve kabin yola çıkar. Güncel standartlara uygun asansörlerde kapı kapanırken araya bir kişi ya da nesne girerse ışık perdesi bunu algılar ve kapıyı yeniden açar.

Hidrolik ve makine dairesiz asansör farkı

Hidrolik asansörde kabini halat ve denge ağırlığı değil, yağ basıncı hareket ettirir: pompa ünitesi yağı silindire basar, piston kabini kaldırır, inişte valf bloğu yağın kontrollü boşalmasını sağlar. Genellikle düşük ve orta katlı binalarda tercih edilir ve elektrik kesilirse acil alçaltma ile kabin aşağı indirilebilir. Artılarını ve eksilerini hidrolik asansör yazımızda topladık.

Makine dairesiz (MRL) asansör ise halatlı sistemin bir türüdür: çalışma ilkesi aynıdır, fark makinenin kuyunun içine yerleştirilmesi ve ayrı bir makine dairesine gerek kalmamasıdır. Ayrıntılar makine dairesiz asansör yazısında yer alıyor.

Kullanıcı gözüyle: asansör neden güvenli?

Güvenlik tek bir parçaya bırakılmaz, birbirini tamamlayan katmanlardan oluşur. Kapı kapanıp kilitlenmeden kabin hareket etmez; hız aşılırsa hız sınırlayıcı ve emniyet freni kabini rayda tutar; kuyu dibinde tamponlar bulunur; aşırı yükte asansör kalkmaz; son kat limitleri kabinin kuyunun uçlarını aşmasını önler. Elektrik kesilirse (güncel standartlara uygun asansörlerde) kabin aydınlatması pille yanar, alarm düğmesi ve iki yönlü haberleşme ile kabindeki kişi yardım çağırabilir. Bu donanımların her birini ve bakımda nasıl denendiğini güvenlik donanımları yazımızda ayrıntılı biçimde anlattık.

Güvenliğin sürmesi düzenli bakıma ve kontrole bağlıdır. Bakım ve periyodik kontrolün kurallarını işletme, bakım ve periyodik kontrol yazımızda bulabilir, parçaların kısa tanımlarına ise asansör sözlüğümüzden bakabilirsiniz.

Sivas'taki binanızdaki asansörle ilgili sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.